مشاور عالی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با ابراز نگرانی از خالی ماندن بخش قابل توجهی از ظرفیتهای پذیرش در دورههای تخصصی و به ویژه رشتههای فوق تخصصی پزشکی، بر لزوم بازنگری و تغییر قوانین مرتبط با تعهدات خدمت تاکید کرد. این وضعیت، زنگ خطری جدی برای آینده نظام سلامت کشور به شمار میرود و میتواند دسترسی مردم به خدمات درمانی پیشرفته را با چالش مواجه سازد.
تصویر: دکتر علی جعفریان، مشاور عالی وزیر بهداشت.
خالی ماندن ۱۹۰۰ ظرفیت دستیاری و ۲۱ رشته فوق تخصصی پزشکی؛ زنگ خطر نظام سلامت
دکتر علی جعفریان، مشاور عالی وزیر بهداشت و سرپرست معاونت آموزشی وزارت بهداشت، در اظهاراتی مهم، از یک بحران خاموش در حوزه آموزش پزشکی پرده برداشت. به گفته وی، در حال حاضر حدود ۱۹۰۰ نفر ظرفیت دستیاری پزشکی در مقاطع تخصصی و ۲۱ رشته فوق تخصصی پزشکی در کشور خالی مانده است. این آمار نگرانکننده نشاندهنده عدم تمایل کافی پزشکان برای ادامه تحصیل در سطوح عالی تخصصی است، پدیدهای که میتواند تبعات جبرانناپذیری برای دسترسی مردم به خدمات درمانی پیشرفته در مناطق مختلف کشور داشته باشد. کمبود پزشکان متخصص و فوق متخصص، به ویژه در مناطق محروم، میتواند منجر به افزایش فشار کاری بر کادر موجود، طولانی شدن زمان انتظار بیماران و کاهش کیفیت خدمات درمانی شود.
کدام رشتههای فوق تخصصی پزشکی با کمبود متقاضی مواجهاند؟
بررسی دقیقتر نشان میدهد که از مجموع ۲۴ رشته فوق تخصصی پزشکی، ظرفیت ۲۱ رشته کاملاً خالی مانده است. این موضوع به ویژه در تخصصهای حیاتی و پیچیدهای مشاهده میشود که نیاز مبرمی به آنها در نظام سلامت احساس میشود. دکتر جعفریان تاکید کرده است که در این رشتهها، تقریباً هر متخصصی که متقاضی باشد، پذیرفته خواهد شد که خود گویای عمق مشکل در این بخشها از رشتههای فوق تخصصی پزشکی است. فوق تخصصهای پزشکی، شاخهای از علم پزشکی هستند که پس از گذراندن دوره تخصص عمومی (مانند داخلی یا جراحی)، به بررسی و درمان دقیقتر بیماریها در یک حوزه مشخص میپردازند و برای ارائه خدمات درمانی پیشرفته ضروریاند.
لیست برخی از رشتههای فوق تخصصی پزشکی که با خالی ماندن ظرفیت مواجه شدهاند عبارتند از:
جراحی قلب، جراحی کودکان، جراحی قفسه صدری
تمامی فوق تخصصهای کودکان (مانند قلب کودکان، خون و سرطان کودکان، کلیه کودکان، گوارش کودکان، عفونی کودکان، غدد کودکان، مغز و اعصاب کودکان، ریه کودکان، روماتولوژی کودکان، طب اورژانس کودکان)
تمامی فوق تخصصهای داخلی (مانند غدد درونریز و متابولیسم، روماتولوژی، گوارش و کبد بالغین، بیماریهای ریه، نفرولوژی، خون و سرطان بالغین، بیماریهای قلب و عروق، مراقبتهای ویژه)
جراحی پلاستیک ترمیمی و سوختگی، جراحی عروق و درمانهای داخل عروقی، آلرژی و ایمونولوژی بالینی، روانپزشکی کودک و نوجوان.
راهکارهای پیشنهادی وزارت بهداشت برای رفع معضل تعهدات پزشکی
برای فائق آمدن بر این چالش، سرپرست معاونت آموزشی وزارت بهداشت پیشنهاداتی را مطرح کرده است. یکی از مهمترین این راهکارها، تغییر رویکرد از اجبار و ضابطه قانونی در تعهدات پزشکی به ایجاد شرایط کاری جذاب و داوطلبانه است. به جای تحمیل خدمت در مناطق خاص، باید محیطی فراهم شود که پزشکان با انگیزه و علاقه شخصی به این رشتههای فوق تخصصی پزشکی روی آورند و در مناطق نیازمند مشغول به خدمت شوند.
راهکار دیگر، اصلاح شیوه پرداخت به دستیاران تخصصی و فوق تخصصی است. دکتر جعفریان تاکید دارد که پرداخت ثابت به دستیاران، مستقل از سیستم کارانه، میتواند به افزایش انگیزه آنها کمک کند. در حال حاضر، بسیاری از مسائل تابعی از کارانه است و بیمارستانهایی که بیمار کمتری در یک رشته خاص دارند، ممکن است برای دستیاران آن رشته جذابیت مالی کمتری داشته باشند. پرداخت ثابت میتواند ثبات مالی بیشتری برای دستیاران فراهم کرده و نگرانیهای آنها را کاهش دهد، که خود عاملی مهم در جذب افراد به رشتههای فوق تخصصی پزشکی است.
نقش مجلس شورای اسلامی در اصلاح قوانین تعهدات پزشکی
دکتر جعفریان همچنین به یک مانع اساسی در این مسیر اشاره کرد: اصلاح قوانین تعهدات پزشکی در حیطه اختیارات وزارت بهداشت نیست. وی تصریح کرد که قوانین مربوط به تعهدات، مصوب مجلس شورای اسلامی است و هرگونه تغییر در آنها نیازمند تصمیم و اقدام مجلس است. این بدان معناست که حل ریشهای مشکل ظرفیتهای خالی رشتههای فوق تخصصی پزشکی، مستلزم همکاری و همافزایی قوای مجریه و مقننه است تا با بازنگری در قوانین فعلی، راه برای جذب و حفظ نخبگان پزشکی در مسیر ارائه خدمات درمانی باز شود. این امر میتواند گامی مهم در جهت تقویت حکمرانی سلامت در کشور و تضمین دسترسی عادلانه و باکیفیت مردم به خدمات پزشکی باشد.
مطالب مرتبط
- غربالگری عفونتهای نهفته، ضامن سلامت نسل آینده در زوجین نابارور شناخته شد
- بحران شفافیت بودجهای در انجمنهای حمایت از بیماران؛ پرونده بنیاد بیماریهای خاص به دادگاه کشیده شد
- افزایش نگرانکننده آمار مبتلایان به بیماریهای تنفسی در کهگیلویه و بویراحمد زنگ خطر جدی را به صدا درآورد
- مسئول دانشگاه علومپزشکی زاهدان: کمبود شیرخشک در سیستان و بلوچستان رد شد؛ مشکل از کاهش سهمیهها است
مسعود رجبی
دبیر گروه اجتماعی و خبرنگار ارشد
مسعود رجبی روزنامهنگار و خبرنگار حوزه اجتماعی است که بیش از ۱۴ سال سابقه فعالیت حرفهای در زمینه گزارشهای میدانی، خبرنگاری تحقیقی و پوشش مسائل اجتماعی دارد. بخش مهمی از فعالیت او به بررسی چالشهای شهری، آسیبهای اجتماعی، دغدغههای شهروندان و روایت مسائل کمتر دیدهشده جامعه اختصاص دارد.
رجبی دارای مدرک کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناسی روزنامهنگاری از دانشگاه صداوسیما است. او همچنین دورههای تخصصی مرتبط با خبرنگاری تحقیقی، گزارشنویسی در شرایط ویژه و اصول اخلاق حرفهای رسانه را گذرانده است.
فعالیت رسانهای او از اوایل دهه ۸۰ با خبرنگاری میدانی آغاز شد و در طول این سالها گزارشهای متعددی درباره موضوعاتی مانند مسائل شهری، حاشیهنشینی، کودکان کار، آسیبهای اجتماعی و مشکلات گروههای کمبرخوردار جامعه تهیه کرده است. برخی از گزارشهای او با هدف افزایش توجه عمومی و پیگیری مسائل از سوی نهادهای مسئول منتشر شدهاند.
او از سال ۱۳۹۵ به عنوان دبیر گروه اجتماعی و خبرنگار ارشد در مجله خبری چیچک فعالیت میکند و در حوزه تولید گزارشهای تحلیلی و میدانی درباره رویدادهای اجتماعی نقش دارد.
حوزههای تخصصی مسعود رجبی شامل خبرنگاری تحقیقی، گزارشنویسی اجتماعی، مستندسازی مسائل شهری، تحلیل چالشهای جامعه و گفتوگو با گروههای مختلف اجتماعی است.
در فعالیتهای رسانهای خود، او بر مشاهده مستقیم، بررسی دقیق منابع، گفتوگو با افراد مرتبط با موضوع و ارائه تصویری واقعی و مسئولانه از مسائل اجتماعی تأکید دارد.
