دبیرکل شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری با تشریح ابعاد مختلف افت رتبه علمی ایران در نظامهای رتبهبندی بینالمللی، "تبلیغات منفی علیه مقاله نویسی" را عامل مهمی در این روند دانست. دکتر پیمان صالحی، ضمن اشاره به چالشهای ساختاری، مالی و بینالمللی، تاکید کرد که عدم همخوانی برخی شاخصهای رتبهبندی با واقعیتهای آموزش عالی کشور و نیز تضعیف جایگاه فعالیتهای پژوهشی بنیادی، از دیگر دلایل این کاهش جایگاه علمی محسوب میشود.
ریشههای افت رتبه علمی ایران: تضاد با شاخصهای جهانی
دکتر صالحی در گفتوگو با خبرگزاری مهر، ابتدا به ساختار رتبهبندیهای بینالمللی اشاره کرد و دلیل کاهش رتبه دانشگاههایی مانند شریف را در رتبهبندی شانگهای، عدم همخوانی شاخصها با شرایط فعلی آموزش عالی ایران دانست. او توضیح داد که معیارهایی نظیر تعداد برندگان مدال فیلدز یا جایزه نوبل در میان اعضای هیئتعلمی، که از شاخصهای اصلی شانگهای هستند، با وجود ظرفیت بالای پژوهشگران ایرانی، به دلیل موانع سیاسی و ضعف پشتیبانی، قابل دسترس نیستند. به گفته وی، حتی در مراحل پایانی اهدای این جوایز، رایزنیهای سیاسی و دیپلماتیک دولتها نقش پررنگی ایفا میکنند که ایران از آن بیبهره است؛ این در حالی است که موفقیت پژوهشگران ایرانی در جوایز معتبری مانند جایزه مصطفی (ص) نشاندهنده توانمندیهای بالقوه آنان در سطوح جهانی است.
موانع بینالمللی و تاثیر آن بر رتبه علمی
دبیرکل شورای عالی عتف، ارتباطات بینالمللی را یکی دیگر از عوامل کلیدی در رتبهبندیهای جهانی برشمرد. او به محدودیتهای مالی و بینالمللی در رفتوآمد با مراکز تحقیقاتی، مشارکت در پروژههای مشترک و حضور در هیئت تحریریه مجلات معتبر بینالمللی اشاره کرد. این محدودیتها، علیرغم وضعیت نسبتاً خوب ایران در جذب دانشجویان خارجی، مانع از افزایش امتیازات در شاخصهایی نظیر تعداد اساتید و دانشجویان بینالمللی میشود. وی همچنین بیان داشت که با وجود قرار گرفتن متخصصان ایرانی در رتبههای برتر دنیا در برخی حوزهها، دلایل سیاسی مانع از همکاری ناشران بینالمللی با آنها میشود. با این تفاسیر، وی معتقد است رتبهبندی شانگهای با ساختار فعلی آموزش عالی ایران همخوانی ندارد و دانشگاههای کشور به دلایل بیرونی قادر به کسب امتیاز در برخی حوزهها نیستند. این در حالی است که در نظامهای رتبهبندی QS و تایمز، اگرچه رتبه برخی دانشگاهها دچار نوسان شده، اما تعداد دانشگاههای ایرانی حاضر در این لیستها کاهش نیافته است.
تاثیر نگرانکننده تبلیغات علیه مقاله نویسی بر تولید علم و فناوری بومی
یکی از انتقادات اساسی دکتر صالحی، به "تبلیغات منفی علیه تولیدات علمی و مقاله نویسی" بازمیگردد. او تاکید کرد که برخی افراد تصمیمگیرنده که با نظام سطوح آمادگی فناوری (TRL) آشنایی ندارند، به غلط تصور میکنند مقاله نویسی در تضاد با تولید فناوری است. این در حالی است که نظام TRL به صراحت بیان میکند دستیابی به فناوری بومی باید از علم بومی آغاز شود و مقالات علمی، پایههای حرکت در سطوح پایینتر TRL هستند که به سطوح بالاتر فناوری ختم میشوند.
وی با ارائه مثالی از رشد علمی چین، توضیح داد که این کشور ۲۲ سال پیش با ۸۰ هزار مقاله، هماندازه تولیدات علمی فعلی ایران بود، اما اکنون سالانه بیش از ۱.۳ میلیون مقاله منتشر میکند و همزمان در فناوری نیز رشد چشمگیری داشته است. این روند در کشورهای آمریکای جنوبی و اروپایی نیز مشهود است. صالحی هشدار داد که این تبلیغات منفی بر ذهن دانشجو، استاد و تصمیمگیرندگان اثرگذار است و میتواند شتاب علمی کشور را تضعیف کند.
چالشهای زیرساختی و دستاوردها علیرغم تنگناهای بودجهای
صالحی از فرسودگی زیرساختهای پژوهشی کشور و عدم تامین منابع مالی کافی برای نوسازی آنها، به جز سال ۱۴۰۲ با مجوز رهبر معظم انقلاب، ابراز نگرانی کرد. وی کاهش فرصتهای مطالعاتی اساتید و دانشجویان و به دنبال آن، کاهش مقالات و پروژههای مشترک بینالمللی را نیز از دیگر عوامل محدودکننده رشد علمی برشمرد.
با این حال، دبیرکل شورای عالی عتف به دستاوردهای قابل توجه آموزش عالی کشور با وجود این تنگناها اشاره کرد. وی اظهار داشت که خروجی پژوهش در ایران چندین برابر سرمایهگذاریهای اندک صورت گرفته است. به عنوان مثال، در سال ۱۴۰۴، کل بودجه وزارت علوم شامل ۱۲۹ دانشگاه، حدود ۳۰ پژوهشگاه و ۵۹ پارک علم و فناوری تنها یک میلیارد دلار بوده است؛ در حالی که در سالهای ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ این رقم دو میلیارد دلار بود و وزارت علوم هنوز پارک علم و فناوری نداشت.
وی به عنوان یک دستاورد بزرگ، به ایجاد اشتغال برای ۱۶۱ هزار نفر در پارکهای علم و فناوری کشور اشاره کرد که با سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری فراهم شده است. صالحی این تعداد نیروی انسانی را "معجزهای" در کشور توصیف کرد که در جهان نمونه آن به سختی یافت میشود. وی همچنین با تاکید بر ادامه مسیر حفظ شتاب علمی کشور، اعلام کرد که در سال ۲۰۲۵ و با تکمیل دادهها، ایران در رتبه شانزدهم جهان در نمایهسازی اسناد علمی اسکوپوس قرار گرفته است. برنامهریزی برای نمایهسازی نشریات فارسی نیز از جمله اقدامات موفق برای جبران افت رتبه بوده است.
مطالب مرتبط
- دانشگاه صنعتی شریف پیشگام توسعه دوقلوهای دیجیتال و هوش مصنوعی در صنعت میشود
- نظرات اخیر محمود سریعالقلم، خطای فکری در توسعهطلبی غربمحور را آشکار ساخت
- افزایش سقف سنی متقاضیان معلمی: مصوبهای چالشبرانگیز در مسیر تربیت معلم
- معاون آموزش ابتدایی از کاهش بیسابقه ۱۶۹ درصدی نرخ ترک تحصیل در مدارس ابتدایی خوزستان خبر داد.
سلام، من مسعود رجبی هستم؛ ۳۵ ساله و عضو تیم مجله خبری چیچک. سالهاست در حوزه رسانههای آنلاین فعالیت میکنم و امروز با افتخار در این مجموعه به تولید و انتشار خبرهای دقیق و بهروز مشغولم.
هدف من همیشه ارائه محتوایی شفاف و قابل اعتماد بوده است؛ خبرهایی که نهتنها سرعت و دقت را در اولویت قرار میدهند، بلکه برای مخاطبان ارزش واقعی ایجاد میکنند. نگاه تحلیلی و تجربه کاریام کمک میکند تا رویدادها را با زاویهای تازه روایت کنم و جایگاه مجله خبری چیچک را در میان خوانندگان تقویت کنم.
