پژوهشگر و درمانگر اعتیاد تأکید کرد که رویکرد پیشگیرانه در مواجهه با معضل اعتیاد، به مراتب اقتصادیتر و کارآمدتر از تمرکز صرف بر درمان است. وی ضمن هشدار درباره تغییر الگوهای مصرف مواد مخدر و پنهانماندن علائم اولیه، بر ضرورت آموزش مهارتهای زندگی از سنین کودکی و نقش حیاتی خانوادهها در این زمینه تأکید ورزید.
اهمیت پیشگیری از اعتیاد: راهبردی اقتصادی و اجتماعی
آزاده اولیایی، پژوهشگر و فعال رسانهای در حوزه پیشگیری و درمان اعتیاد، با اشاره به هزینههای سنگین فردی و اجتماعی ناشی از اعتیاد، دیدگاه رایج مبنی بر مراجعه به مشاور و متخصص پس از وقوع آسیب را مورد انتقاد قرار داد. او بیان داشت که این باور نادرست نه تنها در زمینه اعتیاد، بلکه در سایر حوزههای سلامت نیز مشهود است و افراد پس از ابتلا به بیماری به پزشک مراجعه میکنند، حال آنکه اقدامات پیشگیرانه همواره کمهزینهتر و مقرونبهصرفهتر از فرایندهای درمانی پرطول و تفصیلی است. سرمایهگذاری در پیشگیری از اعتیاد، فراتر از یک انتخاب، یک راهبرد اساسی برای حفظ سلامت جامعه و کاهش بار اقتصادی بر خانوادهها و نظام سلامت کشور محسوب میشود.
نقش کلیدی خانواده در پیشگیری از اعتیاد: سه پرسش حیاتی
وی با تأکید بر نقش محوری خانواده در فرآیند پیشگیری از اعتیاد، سه پرسش کلیدی را مطرح کرد که پاسخگویی به آنها نشاندهنده سطح آگاهی والدین است:
فرزندم کجاست؟
با چه کسی همراه است؟
چه میکند؟
این کارشناس پیشگیری سازمان بهزیستی کشور افزود: والدین باید اطلاعات کافی و بهروز از دوستان فرزندانشان و خانوادههای آنها داشته باشند. متأسفانه بسیاری از خانوادهها از دایره دوستان نزدیک فرزندان نوجوان خود بیخبرند. او همچنین بر ضرورت گفتوگو با فرزندان از سنین پایین، مثلاً ۱۰ سالگی، درباره خطرات سیگار و اینکه چگونه میتواند دروازهای به سوی مواد مخدر خطرناکتر باشد، تاکید کرد. تقویت مهارتهای زندگی و قدرت "نه گفتن" در برابر وسوسهها، ارکان اصلی در پیشگیری از اعتیاد در این سنین به شمار میروند.
دگرگونی الگوهای مصرف و چالشهای جدید پیشگیری از اعتیاد
اولیایی خاطرنشان کرد که الگوهای مصرف مواد مخدر دستخوش تغییرات چشمگیری شده است. در گذشته، مواد مخدر سنتی نظیر تریاک یا هروئین رواج داشت و چهرههای مشخصی از اعتیاد در رسانهها به تصویر کشیده میشد؛ اما امروزه تنوع مواد مخدر به شکل قرص و شربت افزایش یافته است. این مواد جدید نه تنها نیاز به ابزار خاصی برای مصرف ندارند، بلکه علائم ظاهری فوری و قابل تشخیص نیز از خود بروز نمیدهند که چالشهای پیشگیری از اعتیاد را دوچندان میکند. نکته حائز اهمیت دیگر، تغییر در قشر مصرفکننده است؛ در حالی که در گذشته افراد با تحصیلات پایینتر بیشتر در معرض خطر بودند، اکنون با رشد فناوری و رفاه، افراد با سطوح تحصیلات بالاتر نیز درگیر اعتیاد میشوند.
کمبود متولی فرزندپروری و ضرورت ارتقاء آموزشها برای پیشگیری از اعتیاد
این پژوهشگر اعتیاد یکی از خلأهای مهم در کشور را عدم وجود متولی واحد و مشخص برای "فرزندپروری" دانست. او بیان داشت که تحصیلات، ورزش و داشتن شبکههای اجتماعی مناسب، اگرچه عوامل لازم برای پیشگیری از اعتیاد هستند، اما به تنهایی کافی نیستند. زمانی این عوامل مؤثر واقع میشوند که به طور کامل و هماهنگ در کنار یکدیگر قرار گیرند و یک نهاد مسئول، راهبردهای جامع فرزندپروری را تدوین و اجرا کند.
وی به کمبود برنامههای صداوسیما در زمینه پیشگیری از اعتیاد و بهویژه "آموزشهای فرزندپروری" اشاره کرد و گفت:
اکثر برنامههای رسانهای درباره اعتیاد، به درمان آن میپردازند، نه به پیشگیری.
تعداد صفحات و کانالهای مجازی که به آموزش فرزندپروری و پیشگیری از اعتیاد میپردازند، در مقایسه با محتواهای آسیبزا و تبلیغکننده مواد مخدر، بسیار ناچیز است.
این متخصص با ابراز تأسف از کمبود نیروهای متخصص و علاقهمند در حوزه پیشگیری از اعتیاد، این موضوع را به زودبازده بودن درمان در مقایسه با نتایج بلندمدت پیشگیری مرتبط دانست. اقدامات پیشگیرانه نیاز به سرمایهگذاری فرهنگی و اجتماعی طولانیمدت دارند تا ثمرات آنها در سالیان متمادی نمایان شود.
مطالب مرتبط
- مرکز تحقیقات مجلس برای ترسیم نظام اجتماعی عادلانه فراخوان ایدههای قانونگذاری منتشر کرد
- تلاشهای انساندوستانه در مازندران به آزادی ۶۸ محکوم قصاص نفس انجامید
- سئول ۱۷ شهروند خود را به اتهام ارسال بالون به کره شمالی محاکمه میکند؛ تشدید تنشها در شبهجزیره کره
- مرکز تحقیقات مجلس برای ترسیم نظام اجتماعی عادلانه فراخوان ایدههای قانونگذاری منتشر کرد
**مسعود رجبی**
دبیر گروه اجتماعی و خبرنگار ارشد
مسعود رجبی روزنامهنگار اجتماعی و خبرنگار تحقیقی با بیش از چهارده سال تجربه حرفهای در حوزه خبرنگاری میدانی، گزارشنویسی اجتماعی و پوشش رویدادهای شهری است. تمرکز اصلی وی بر مسائل اجتماعی کلانشهرها، آسیبهای اجتماعی، مطالبات شهروندی و گزارشهای تحقیقی از مناطق محروم و حاشیهنشین میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی و کارشناسی روزنامهنگاری از دانشگاه صداوسیما است. همچنین دورههای تخصصی خبرنگاری تحقیقی، گزارشنویسی میدانی در شرایط بحرانی و اخلاق رسانه را در مراکز معتبر داخلی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رجبی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه هشتاد به عنوان خبرنگار میدانی در روزنامههای محلی آغاز کرد. با گسترش فعالیتهایش در حوزه خبرنگاری اجتماعی و تحقیقی، وی موفق به تولید گزارشهای متعددی در زمینه مسائل شهری، حاشیهنشینی، اعتیاد، کودکان کار، کارگران مهاجر و مطالبهگری شهروندی شد. گزارشهای تحقیقی وی در برخی موارد منجر به پیگیری نهادهای نظارتی و اصلاح روندهای اداری گردیده است.
وی از سال ۱۳۹۵ به تیم تحریریه مجله خبری چیچک پیوسته و به عنوان دبیر گروه اجتماعی و خبرنگار ارشد در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، گزارشهای میدانی و تحقیقی وی درباره مسائل روز جامعه، با استقبال گسترده مخاطبان و فعالان اجتماعی مواجه شده است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رجبی در گزارشنویسی میدانی، خبرنگاری تحقیقی در حوزه مسائل اجتماعی و پوشش بحرانهای شهری است. وی همچنین در زمینه مستندنگاری اجتماعی، تحلیل سیاستهای شهری، مطالبهگری رسانهای و مصاحبه با اقشار آسیبپذیر جامعه تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد رجبی در خبرنگاری مبتنی بر حضور میدانی مستمر، گفتوگوی مستقیم با مردم، اعتبارسنجی چندلایه اطلاعات و پیگیری مستمر موضوعات تا حصول نتیجه است. وی در گزارشهای خود بر اصالت اطلاعات، رعایت اخلاق حرفهای، حفظ کرامت انسانی سوژهها و پرهیز از بزرگنمایی یا تحریف واقعیتها تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران ایران و انجمن خبرنگاران اجتماعی است و در کارگروههای تخصصی مرتبط با مطالبات شهری، آسیبهای اجتماعی و اخلاق رسانه مشارکت فعال دارد.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
